MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT TRONG KINH DOANH CƠ SỞ LƯU TRÚ DU LỊCH TỪ THỰC TIỄN Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

SOME ISSUES CONCERNING THE IMPROVEMENT OF THE LEGAL FRAMEWORK GOVERNING THE OPERATION OF TOURIST ACCOMMODATION ESTABLISHMENTS: EVIDENCE FROM HO CHI MINH CITY

Abstract: In the context of the rapid development of the tourism industry, the legal framework for the operation of tourist accommodation businesses (TABS) plays a crucial role in fostering a healthy business environment, improving service quality, and ensuring the rights of tourists. This article analyzes the current legal regulations governing TABS operations and identifies shortcomings and challenges in their practical application in Ho Chi Minh City. Based on this analysis, the article proposes several solutions to improve the legal framework for TABS, aiming to enhance state management efficiency and promote the sustainable development of the tourism industry in the era of economic integration and digital transformation. Keywords: Tourist accommodation business; tourism law; Ho Chi Minh City; state management. Date of receipt: 20/4/2026 Date of revision: 10/6/2026 Date of approval: 16/7/2026

Đặt vấn đề: Đặt vấn đề: Kinh doanh cơ sở lưu trú du lịch đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của ngành du lịch, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và nâng cao chất lượng dịch vụ du lịch tại Việt Nam. Trong đó, Thành phố Hồ Chí Minh là một trong những địa phương có tốc độ phát triển du lịch mạnh mẽ, với hệ thống cơ sở lưu trú đa dạng và quy mô ngày càng mở rộng. Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng pháp luật đối với KDCSLT tại địa bàn này vẫn còn tồn tại nhiều thách thức. Một mặt, khung pháp lý điều chỉnh KDCSLT chưa theo kịp sự phát triển nhanh chóng của thị trường, dẫn đến nhiều khoảng trống pháp lý, chưa bảo đảm tính thống nhất và hiệu quả quản lý. Mặt khác, việc thực thi pháp luật còn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là trong việc kiểm soát chất lượng dịch vụ, quản lý hoạt động của các loại hình lưu trú mới phát sinh, và xử lý tình trạng kinh doanh không phép. Chính vì vậy, việc nghiên cứu, đánh giá thực trạng pháp luật về KDCSLT từ thực tiễn tại Thành phố Hồ Chí Minh là cần thiết nhằm nhận diện những bất cập, hạn chế trong quy định pháp luật hiện hành và thực tiễn áp dụng. Từ đó, đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành du lịch trong giai đoạn mới. Để giải quyết các vấn đề đã đặt ra, bài viết sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu khoa học pháp lý như: Phương pháp phân tích và tổng hợp; phương pháp thống kê.

1. Khái quát chung pháp luật về kinh doanh cơ sở lưu trú du lịch

Kinh doanh cơ sở lưu trú du lịch (CSLTDL) là một hoạt động kinh tế trong lĩnh vực dịch vụ, nhằm cung cấp các sản phẩm đặc thù bao gồm dịch vụ lưu trú tạm thời, dịch vụ ăn uống và các dịch vụ bổ sung, đáp ứng nhu cầu nghỉ ngơi, sinh hoạt và giải trí của khách du lịch. Theo quy định tại Điều 48 Luật Du lịch Việt Nam năm 2017: “CSLTDL là nơi cung cấp dịch vụ phục vụ nhu cầu lưu trú của khách du lịch”. Nội dung pháp lý điều chỉnh hoạt động kinh doanh CSLTDL bao gồm: “Điều kiện kinh doanh, quyền và nghĩa vụ của chủ thể kinh doanh, tiêu chuẩn xếp hạng và các quy định về quản lý nhà nước”. Các CSLTDL phải đáp ứng các điều kiện về cơ sở vật chất, đội ngũ nhân sự, vệ sinh an toàn thực phẩm, an ninh trật tự và bảo vệ môi trường theo các quy định hiện hành. Khái niệm kinh doanh cơ sở lưu trú du lịch có thể được định nghĩa như sau: “Kinh doanh cơ sở lưu trú du lịch là hoạt động thuộc lĩnh vực kinh doanh dịch vụ du lịch, cung cấp dịch vụ lưu trú tạm thời và các dịch vụ bổ sung khác, nhằm đáp ứng nhu cầu nghỉ ngơi, giải trí và sinh hoạt của khách du lịch, với mục tiêu sinh lời và thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành du lịch”. Với cách tiếp cận trên, pháp luật về kinh doanh cơ sở lưu trú du lịch có những đặc điểm sau: Thứ nhất, kinh doanh dịch vụ lưu trú du lịch là hoạt động đầu tư kinh doanh có dung lượng vốn rất lớn. Các cơ sở lưu trú không chỉ phải đầu tư vào việc xây dựng cơ sở vật chất, trang thiết bị, mà còn cần duy trì các tiêu chuẩn cao về chất lượng dịch vụ để thu hút khách hàng. Thứ hai, hoạt động kinh doanh lưu trú du lịch có nguồn lao động trực tiếp rất lớn. Hoạt động kinh doanh dịch vụ lưu trú du lịch yêu cầu một nguồn lao động trực tiếp đông đảo và đa dạng. Đặc biệt, trong các mùa du lịch cao điểm, nhu cầu lao động càng trở nên lớn, điều này đòi hỏi các cơ sở lưu trú phải chuẩn bị sẵn sàng một đội ngũ nhân sự đủ năng lực và số lượng. Thứ ba, hoạt động kinh doanh dịch vụ lưu trú du lịch phụ thuộc nguồn tài nguyên du lịch nơi cơ sở lưu trú du lịch hoạt động kinh doanh. Các cơ sở lưu trú chủ yếu phát triển ở các khu vực có tiềm năng du lịch cao như khu di tích lịch sử, khu vực nghỉ dưỡng, và các điểm tham quan thiên nhiên hoặc văn hóa nổi tiếng3. Thứ tư, hoạt động kinh doanh dịch vụ lưu trú du lịch mang tính thời vụ. Nhu cầu về dịch vụ lưu trú thay đổi theo mùa du lịch, với các mùa cao điểm như lễ hội, mùa hè, và các kỳ nghỉ lễ dài, do đó các doanh nghiệp trong ngành cần có chiến lược điều chỉnh linh hoạt để duy trì hoạt động và tối ưu hóa lợi nhuận.

2. Thực trạng quy định của pháp luật và thực tiễn thực hiện quy định pháp luật về kinh doanh cơ sở lưu trú du lịch tại Thành phố Hồ Chí Minh

2.1. Thực trạng quy định pháp luật về hoạt động kinh doanh cơ sở lưu trú du lịch

Hiện nay, hoạt động kinh doanh cơ sở lưu trú du lịch tại Việt Nam được điều chỉnh bởi hệ thống pháp luật tương đối đa dạng và có tính liên ngành, trong đó nền tảng pháp lý quan trọng nhất là Luật Du lịch năm 2017. Đây là văn bản pháp lý chuyên ngành quy định trực tiếp về điều kiện kinh doanh, quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân kinh doanh dịch vụ lưu trú du lịch cũng như cơ chế quản lý nhà nước đối với loại hình dịch vụ này. Theo quy định tại Điều 48 Luật Du lịch năm 2017, cơ sở lưu trú du lịch được xác định là nơi cung cấp dịch vụ phục vụ nhu cầu lưu trú của khách du lịch, bao gồm nhiều loại hình như khách sạn, biệt thự du lịch, căn hộ du lịch, tàu thủy lưu trú du lịch, nhà nghỉ du lịch, nhà ở có phòng cho khách du lịch thuê (homestay), bãi cắm trại du lịch và các cơ sở lưu trú khác. Việc ghi nhận đa dạng các loại hình lưu trú trong luật thể hiện định hướng mở rộng phạm vi điều chỉnh nhằm đáp ứng sự phát triển của thị trường du lịch trong bối cảnh hội nhập kinh tế và chuyển đổi mô hình kinh doanh dịch vụ. Bên cạnh việc xác định các loại hình cơ sở lưu trú, pháp luật hiện hành còn quy định cụ thể về điều kiện kinh doanh lưu trú du lịch. Theo Điều 49 Luật Du lịch năm 2017, tổ chức, cá nhân kinh doanh cơ sở lưu trú du lịch phải đáp ứng các điều kiện cơ bản gồm: có đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật; bảo đảm điều kiện về an ninh, trật tự, an toàn xã hội; đáp ứng yêu cầu về phòng cháy và chữa cháy, bảo vệ môi trường, an toàn thực phẩm theo quy định của pháp luật chuyên ngành; đồng thời bảo đảm cơ sở vật chất kỹ thuật và dịch vụ phục vụ khách du lịch phù hợp với tiêu chuẩn của từng loại cơ sở lưu trú. Ngoài Luật Du lịch, hoạt động kinh doanh cơ sở lưu trú du lịch còn chịu sự điều chỉnh đồng thời của nhiều văn bản pháp luật khác nhau do đây là ngành nghề kinh doanh có điều kiện và liên quan trực tiếp đến nhiều lĩnh vực quản lý nhà nước. Về mặt chủ thể kinh doanh, việc thành lập và hoạt động của doanh nghiệp kinh doanh lưu trú được điều chỉnh bởi Luật Doanh nghiệp năm 2020; về điều kiện tiếp cận thị trường và hoạt động đầu tư chịu sự điều chỉnh của Luật Đầu tư năm 2020; về công tác bảo đảm an toàn cháy nổ được điều chỉnh bởi Luật Phòng cháy và chữa cháy và các văn bản hướng dẫn thi hành; về nghĩa vụ bảo vệ môi trường chịu sự điều chỉnh của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020. Đáng chú ý, pháp luật hiện hành cũng thiết lập cơ chế quản lý chất lượng thông qua hoạt động xếp hạng cơ sở lưu trú du lịch. Theo Điều 50 Luật Du lịch năm 2017, cơ sở lưu trú du lịch được phân hạng theo tiêu chuẩn từ 01 sao đến 05 sao trên cơ sở tự nguyện của tổ chức, cá nhân kinh doanh. Bên cạnh các quy định về điều kiện kinh doanh và phân hạng cơ sở lưu trú, pháp luật Việt Nam cũng đã xây dựng hệ thống chế tài xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực du lịch nhằm bảo đảm hiệu lực quản lý nhà nước. Các hành vi vi phạm trong kinh doanh lưu trú du lịch như hoạt động không bảo đảm điều kiện kinh doanh, không thực hiện đăng ký tạm trú cho khách du lịch, quảng cáo sai sự thật về tiêu chuẩn dịch vụ, vi phạm quy định về an ninh trật tự hoặc phòng cháy chữa cháy đều có thể bị xử phạt theo Nghị định số 45/2019/NĐ-CP và các văn bản pháp luật có liên quan. Việc quy định chế tài xử phạt thể hiện vai trò quản lý của Nhà nước trong việc duy trì trật tự hoạt động kinh doanh du lịch, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách du lịch cũng như bảo đảm môi trường cạnh tranh lành mạnh giữa các chủ thể kinh doanh. Có thể nhận diện một số bất cập trong quy định pháp luật hiện hành điều chỉnh hoạt động kinh doanh cơ sở lưu trú du lịch như sau: Thứ nhất, quy định về điều kiện kinh doanh cơ sở lưu trú du lịch còn mang tính khung, chưa cụ thể và chưa theo kịp sự phát triển của các loại hình lưu trú mới. Cụ thể, theo Điều 49 Luật Du lịch năm 2017, điều kiện kinh doanh cơ sở lưu trú chỉ dừng lại ở các tiêu chí chung như bảo đảm cơ sở vật chất, an ninh trật tự, phòng cháy chữa cháy và bảo vệ môi trường, nhưng chưa có quy định chi tiết đối với các mô hình mới như homestay, căn hộ du lịch (condotel), lưu trú chia sẻ (Airbnb). Điều này dẫn đến khoảng trống pháp lý trong quản lý thực tiễn. Thứ hai, quy định về phân hạng cơ sở lưu trú du lịch còn thiếu tính bắt buộc và chưa gắn chặt với cơ chế kiểm soát chất lượng. Theo Điều 50 Luật Du lịch năm 2017, việc xếp hạng cơ sở lưu trú được thực hiện trên cơ sở tự nguyện, dẫn đến tình trạng nhiều cơ sở không đăng ký xếp hạng nhưng vẫn hoạt động, gây khó khăn trong việc kiểm soát chất lượng dịch vụ và bảo vệ quyền lợi du khách. Thứ ba, hệ thống quy định pháp luật liên quan còn thiếu tính đồng bộ giữa các văn bản chuyên ngành. Hoạt động kinh doanh cơ sở lưu trú đồng thời chịu sự điều chỉnh của nhiều luật khác nhau như Luật Du lịch năm 2017, Luật Doanh nghiệp năm 2020, Luật Đầu tư năm 2020, Luật Phòng cháy và chữa cháy, tuy nhiên chưa có cơ chế phối hợp rõ ràng giữa các cơ quan quản lý, dẫn đến chồng chéo trong thủ tục hành chính và kiểm tra, giám sát. Thứ tư, chế tài xử lý vi phạm trong lĩnh vực kinh doanh lưu trú du lịch chưa đủ sức răn đe. Theo quy định tại Nghị định số 45/2019/NĐ-CP, mức xử phạt đối với nhiều hành vi vi phạm còn thấp, chưa tương xứng với lợi ích kinh tế mà chủ thể vi phạm có thể đạt được, dẫn đến tình trạng vi phạm vẫn tái diễn trong thực tế. Thứ năm, pháp luật hiện hành chưa quy định đầy đủ về quản lý hoạt động kinh doanh lưu trú trên nền tảng số. Các mô hình như Airbnb, Booking. com phát triển mạnh nhưng chưa có quy định cụ thể về trách nhiệm pháp lý của chủ thể trung gian nền tảng, gây khó khăn cho công tác quản lý thuế và kiểm soát hoạt động kinh doanh. Xét đến nguyên nhân của những hạn chế, những hạn chế trong công tác phát triển kinh doanh cơ sở lưu trú du lịch tại Thành phố Hồ Chí Minh xuất phát từ một số nguyên nhân chủ quan như sau: Trước hết, một trong những nguyên nhân chủ quan quan trọng dẫn đến các hạn chế trong công tác quy hoạch và phát triển du lịch chính là nguồn kinh phí hạn hẹp. Ngân sách phân bổ cho hoạt động này không chỉ ở mức thấp mà còn chưa được sử dụng hiệu quả, dẫn đến nhiều bất cập trong quá trình thực hiện. Việc thiếu nguồn kinh phí đã gây ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng triển khai các dự án quy hoạch, khiến nhiều dự án không thể thực hiện đúng tiến độ hoặc bị đình trệ kéo dài4. Bên cạnh đó, sự thiếu hụt kinh phí còn làm chậm trễ quy trình thẩm định và trình duyệt các kế hoạch quy hoạch, bởi vì khâu này đòi hỏi sự đầu tư không chỉ về tài chính mà còn cả nhân lực có chuyên môn cao để đảm bảo chất lượng và hiệu quả của các quy hoạch.

2.2. Tình hình thực hiện kinh doanh cơ sở lưu trú du lịch tại Thành phố Hồ Chí Minh

Thành phố Hồ Chí Minh là một trong những địa phương dẫn đầu cả nước về số lượng và sự đa dạng của các cơ sở lưu trú du lịch. Tính đến cuối năm 2023, Sở Du lịch Thành phố Hồ Chí Minh thống kê có tổng cộng 2.248 CSLTDL đang hoạt động, bao gồm 130 khách sạn đạt tiêu chuẩn 5 sao, 350 khách sạn đạt tiêu chuẩn 4 sao, 890 khách sạn 1-3 sao và hơn 878 homestay, nhà nghỉ và căn hộ dịch vụ. Những con số này cho thấy sự phát triển nhanh chóng của ngành lưu trú du lịch tại thành phố, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của khoảng 35 triệu lượt khách du lịch nội địa và quốc tế trong năm 20235. Về lượng khách quốc tế đến Thành phố Hồ Chí Minh tháng 3 năm 2024 là 480.984 lượt, tăng 30,3% so cùng kỳ năm 2023 (tháng 3 năm 2023 là 369.087 lượt), 3 tháng đầu năm 2024 ước đạt là 1.384.316 lượt, tăng 32,4% so cùng kỳ năm 2023 tháng đầu năm 2023 là 1.045.652 lượt), đạt 23% so với kế hoạch năm 2024. Khách du lịch nội địa đến Thành phố Hồ Chí Minh tháng 3 năm 2024 ước đạt là 2.911.604 lượt, tăng 1% so cùng kỳ năm 2023 (tháng 3 năm 2023 là 2.889.114 lượt); 3 tháng đầu năm 2024 ước đạt là 8.063.316 lượt, tăng 6,6% so cùng kỳ năm 2023 (3 tháng đầu năm 2023 là 7.562.549 lượt), đạt 21,2% so với kế hoạch năm 2024. Từ thực tiễn trên, có thể nhận diện một số bất cập trong quá trình thực hiện như sau: Thứ nhất, số lượng cơ sở lưu trú du lịch tại Thành phố Hồ Chí Minh tăng nhanh nhưng công tác quản lý chưa theo kịp. Sự phát triển mạnh của khách sạn, homestay, căn hộ du lịch và các mô hình lưu trú mới đáp ứng nhu cầu của thị trường, song cũng tạo áp lực lớn cho cơ quan quản lý. Nhiều cơ sở hoạt động nhưng chưa được cập nhật, kiểm tra đầy đủ, ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý và chất lượng dịch vụ. Thứ hai, việc chấp hành các điều kiện kinh doanh còn chưa nghiêm. Một số cơ sở lưu trú chưa đáp ứng đầy đủ quy định về phòng cháy, chữa cháy, an ninh, trật tự, vệ sinh môi trường hoặc chưa hoàn tất thủ tục pháp lý trước khi đưa vào kinh doanh. Nguyên nhân chủ yếu là nhận thức pháp luật của một bộ phận chủ cơ sở còn hạn chế, trong khi công tác thanh tra, kiểm tra chưa được thực hiện thường xuyên. Thứ ba, pháp luật chưa theo kịp sự phát triển của các mô hình lưu trú mới. Hoạt động kinh doanh thông qua Airbnb, homestay hoặc căn hộ cho thuê ngắn hạn ngày càng phổ biến nhưng vẫn thiếu quy định quản lý cụ thể. Điều này gây khó khăn trong việc kiểm soát điều kiện kinh doanh, nghĩa vụ thuế và chất lượng dịch vụ, đồng thời tạo ra sự thiếu bình đẳng giữa các loại hình lưu trú. Thứ tư, sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý còn thiếu đồng bộ. Việc quản lý cơ sở lưu trú liên quan đến nhiều cơ quan khác nhau nhưng cơ chế phối hợp, chia sẻ thông tin chưa thật sự hiệu quả. Vì vậy, việc phát hiện và xử lý vi phạm trong nhiều trường hợp còn chậm, làm giảm hiệu quả quản lý nhà nước. Thứ năm, ứng dụng công nghệ số trong quản lý cơ sở lưu trú vẫn còn hạn chế. Mặc dù nhiều thủ tục đã được thực hiện trực tuyến, nhưng dữ liệu giữa các cơ quan chưa được kết nối đồng bộ. Điều này ảnh hưởng đến công tác theo dõi, kiểm tra và quản lý hoạt động kinh doanh cơ sở lưu trú. Đánh giá chung, pháp luật về kinh doanh cơ sở lưu trú du lịch đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho hoạt động kinh doanh và quản lý nhà nước. Tuy nhiên, trước sự phát triển nhanh của thị trường và các mô hình lưu trú mới, một số quy định đã bộc lộ hạn chế, trong khi hiệu quả thực thi còn chưa cao. Do đó, cần tiếp tục hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả quản lý nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của ngành du lịch6. Xét đến nguyên nhân của những hạn chế, những hạn chế trong công tác phát triển kinh doanh cơ sở lưu trú du lịch tại Thành phố Hồ Chí Minh xuất phát từ một số nguyên nhân chủ quan như sau: Thứ nhất, hệ thống pháp luật chưa theo kịp sự phát triển của thị trường du lịch. Sự xuất hiện của các loại hình lưu trú mới như homestay, căn hộ du lịch và mô hình kinh doanh trên nền tảng số diễn ra nhanh hơn quá trình sửa đổi, bổ sung pháp luật. Vì vậy, một số quy định hiện hành chưa đáp ứng yêu cầu quản lý trong thực tiễn. Thứ hai, công tác quản lý nhà nước còn thiếu tính đồng bộ. Việc quản lý cơ sở lưu trú liên quan đến nhiều cơ quan khác nhau nhưng cơ chế phối hợp, chia sẻ thông tin và kiểm tra chưa thực sự hiệu quả. Điều này làm giảm khả năng phát hiện, xử lý vi phạm và nâng cao chất lượng quản lý. Thứ ba, ý thức tuân thủ pháp luật của một bộ phận cơ sở kinh doanh còn hạn chế. Một số chủ cơ sở chưa thực hiện đầy đủ các quy định về đăng ký kinh doanh, điều kiện an ninh, phòng cháy, chữa cháy, khai báo lưu trú và nghĩa vụ thuế. Việc chạy theo lợi nhuận khiến một số cơ sở chưa quan tâm đúng mức đến yêu cầu pháp lý. Thứ tư, nguồn lực phục vụ công tác quản lý còn hạn chế. Đội ngũ cán bộ quản lý, thanh tra chuyên ngành còn mỏng trong khi số lượng cơ sở lưu trú ngày càng tăng. Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ thông tin và xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung chưa hoàn thiện, ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý Thứ năm, công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật chưa đạt hiệu quả cao. Hoạt động hướng dẫn, tập huấn và hỗ trợ pháp lý cho các cơ sở kinh doanh chưa được thực hiện thường xuyên, đặc biệt đối với các cơ sở lưu trú quy mô nhỏ và hộ kinh doanh cá thể. Điều này dẫn đến việc nhiều chủ thể chưa nắm đầy đủ quy định pháp luật khi tham gia hoạt động kinh doanh. Những hạn chế trong hoạt động kinh doanh cơ sở lưu trú du lịch tại Thành phố Hồ Chí Minh xuất phát từ cả nguyên nhân khách quan và chủ quan. Trong đó, sự thay đổi nhanh của thị trường du lịch, cùng với những bất cập trong hệ thống pháp luật và công tác tổ chức thực hiện, là các nguyên nhân chủ yếu làm giảm hiệu quả quản lý nhà nước. Do đó, việc hoàn thiện pháp luật cần được thực hiện đồng thời với nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan quản lý, tăng cường ứng dụng công nghệ số và nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của các chủ thể kinh doanh. Đây là cơ sở quan trọng để xây dựng môi trường kinh doanh lưu trú minh bạch, an toàn và phát triển bền vững7.

3. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật về kinh doanh cơ sở lưu trú du lịch từ thực tiễn tại Thành phố Hồ Chí Minh

Từ những bất cập trong quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng tại Thành phố Hồ Chí Minh, việc hoàn thiện pháp luật về kinh doanh cơ sở lưu trú du lịch cần được thực hiện theo hướng đồng bộ, cụ thể và phù hợp với xu hướng phát triển của nền kinh tế số và hội nhập quốc tế. Theo đó, tác giả đề xuất một số kiến nghị như sau: Thứ nhất, cần sửa đổi, bổ sung Luật Du lịch năm 2017 theo hướng hoàn thiện quy định về điều kiện kinh doanh cơ sở lưu trú du lịch đối với từng loại hình cụ thể. Hiện nay, các quy định tại Điều 49 Luật Du lịch năm 2017 vẫn mang tính khung, chưa có sự phân hóa rõ ràng giữa các loại hình lưu trú truyền thống và các mô hình lưu trú mới như homestay, condotel hoặc lưu trú chia sẻ thông qua nền tảng số. Do đó, cần bổ sung các tiêu chí pháp lý cụ thể về tiêu chuẩn cơ sở vật chất, điều kiện an toàn, trách nhiệm đăng ký kinh doanh, nghĩa vụ thuế và trách nhiệm bảo vệ quyền lợi khách du lịch đối với từng mô hình. Đồng thời, cần quy định rõ trách nhiệm của chính quyền địa phương trong việc kiểm tra, giám sát hoạt động của các cơ sở lưu trú nhằm hạn chế tình trạng kinh doanh tự phát và thiếu kiểm soát như hiện nay. Thứ hai, cần hoàn thiện cơ chế phân hạng cơ sở lưu trú du lịch theo hướng nâng cao tính bắt buộc và hiệu quả kiểm soát chất lượng dịch vụ. Quy định tại Điều 50 Luật Du lịch năm 2017 hiện đang áp dụng cơ chế xếp hạng trên cơ sở tự nguyện, dẫn đến tình trạng nhiều cơ sở lưu trú hoạt động mà không tham gia phân hạng, gây khó khăn cho công tác quản lý nhà nước và ảnh hưởng đến quyền lợi của khách du lịch. Vì vậy, cần sửa đổi theo hướng bắt buộc xếp hạng đối với các cơ sở lưu trú có quy mô lớn, phục vụ khách quốc tế hoặc hoạt động trên nền tảng trực tuyến. Đồng thời, cần bổ sung cơ chế hậu kiểm định kỳ, quy định cụ thể về thu hồi hạng đối với các cơ sở không duy trì tiêu chuẩn chất lượng đã được công nhận nhằm bảo đảm tính minh bạch và nâng cao chất lượng dịch vụ lưu trú du lịch. Thứ ba, cần xây dựng khung pháp lý riêng đối với hoạt động kinh doanh lưu trú du lịch trên nền tảng số. Trong bối cảnh các mô hình kinh doanh như Airbnb, Booking.com và Agoda phát triển mạnh, pháp luật hiện hành vẫn chưa quy định đầy đủ về trách nhiệm pháp lý của các nền tảng trung gian. Do đó, cần bổ sung quy định về nghĩa vụ kê khai, chia sẻ dữ liệu lưu trú, thực hiện nghĩa vụ thuế và phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước trong công tác kiểm tra, giám sát hoạt động kinh doanh. Bên cạnh đó, cần xây dựng cơ chế quản lý dữ liệu số liên thông giữa cơ quan du lịch, cơ quan thuế, công an và chính quyền địa phương nhằm tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt động lưu trú trực tuyến. Thứ tư, cần tăng cường hoàn thiện cơ chế quản lý nhà nước và hệ thống thông tin về kinh doanh cơ sở lưu trú du lịch tại Thành phố Hồ Chí Minh. Theo đó, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý lưu trú, xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất về các cơ sở lưu trú du lịch trên địa bàn thành phố, đồng thời nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan quản lý trong hoạt động thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm. Ngoài ra, cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật cho các chủ thể kinh doanh lưu trú thông qua các chương trình tập huấn, bồi dưỡng kiến thức pháp lý và kỹ năng quản trị nhằm nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật và chất lượng dịch vụ du lịch. Thứ năm, cần chú trọng xây dựng và phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực kinh doanh lưu trú du lịch theo hướng chuyên nghiệp và bền vững. Thành phố Hồ Chí Minh cần ban hành các chính sách hỗ trợ đào tạo nghề, đào tạo kỹ năng quản trị và ngoại ngữ cho đội ngũ lao động trong các cơ sở lưu trú du lịch, đặc biệt là lao động tại các cơ sở lưu trú vừa và nhỏ. Đồng thời, cần tăng cường liên kết giữa cơ sở đào tạo với doanh nghiệp du lịch nhằm bảo đảm chất lượng nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Bên cạnh đó, cần xây dựng cơ chế đào tạo nguồn nhân lực kế cận cho ngành lưu trú du lịch nhằm khắc phục tình trạng thiếu hụt lao động có trình độ chuyên môn trong bối cảnh thị trường du lịch phục hồi và phát triển nhanh chóng. Thứ sáu, cần hoàn thiện cơ chế bảo đảm nguồn lực tài chính phục vụ công tác quản lý nhà nước về lưu trú du lịch. Nhà nước và chính quyền địa phương cần có chính sách ưu tiên ngân sách cho hoạt động đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quản lý nhà nước trong lĩnh vực du lịch và lưu trú du lịch; đồng thời xây dựng cơ chế hỗ trợ tài chính đối với các chương trình chuyển đổi số, nâng cấp cơ sở vật chất và cải thiện chất lượng dịch vụ của các cơ sở lưu trú. Việc bảo đảm nguồn lực tài chính ổn định sẽ góp phần nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật, tăng cường chất lượng quản lý nhà nước và thúc đẩy sự phát triển bền vững của hoạt động kinh doanh cơ sở lưu trú du lịch tại Thành phố Hồ Chí Minh trong thời gian tới.

Kết luận: Kinh doanh cơ sở lưu trú du lịch tại Thành phố Hồ Chí Minh có vai trò quan trọng trong sự phát triển của ngành du lịch, góp phần thúc đẩy kinh tế và nâng cao hình ảnh du lịch Việt Nam. Tuy nhiên, thực tiễn quản lý hoạt động KDCSLT vẫn tồn tại nhiều bất cập, đặc biệt là những hạn chế trong hệ thống pháp luật điều chỉnh. Việc hoàn thiện khung pháp lý về KDCSLT không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước, đảm bảo sự minh bạch và công bằng trong hoạt động kinh doanh mà còn tạo động lực thu hút đầu tư, phát triển dịch vụ lưu trú theo hướng chuyên nghiệp và bền vững. Do đó, cần tiếp tục rà soát, điều chỉnh các quy định pháp luật để phù hợp với thực tiễn, đồng thời nâng cao công tác kiểm tra, giám sát và hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình tuân thủ pháp luật. Một hệ thống pháp luật đồng bộ, rõ ràng và hiệu quả sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển ổn định, bền vững của ngành du lịch Thành phố Hồ Chí Minh, đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế./.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Trường Cao đẳng Công thương Thành phố Hồ Chí Minh (2018), Giáo trình Luật Du lịch, Lưu hành nội bộ.

2. Nguyễn Bá Lâm (2006), Giáo trình Tổng quan du lịch, Nxb Đại học Kinh tế Quốc dân Hà Nội.

3. Trịnh Minh Chánh (2021), Giáo trình Luật Du lịch, Nxb Thống kê, Đại học Công nghệ thành phố Hồ Chí Minh.

4. Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh (2024), Giáo trình Pháp Luật về chủ thể kinh doanh, Nxb Hồng Đức.

5. Nguyễn Trùng Khánh (2012), Phát triển dịch vụ lữ hành du lịch trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế: kinh nghiệm của một số nước Đông Á và gợi ý chính sách cho Việt Nam, Luận án tiến sĩ Kinh tế, Viện Khoa học xã hội Việt Nam, Hà Nội.

6. Lê Công Bằng (2014), Pháp luật kinh doanh lữ hành, Luận văn thạc sĩ, Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh.

7. Phan Nhật Vũ (2015), Pháp luật về kinh doanh cơ sở lưu trú, Luận văn thạc sĩ, Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh.

8. Hoàng Thị Tâm (2018), Điều kiện kinh doanh dịch vụ du lịch theo pháp luật Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Ninh Bình, Luận văn thạc sĩ, Học viện Khoa học xã hội, Hà Nội.

9. Nguyễn Thị Minh Thảo (2018), Điều kiện kinh doanh du lịch lữ hành theo pháp luật Việt Nam hiện nay, Luận văn thạc sĩ, Học viện Khoa học xã hội, Hà Nội.